Жавонмардлик (форсча жавонмард – мард йигит) – Х–XIII асрларда Хуросон ва Мовароуннаҳрда кенг тарқалган ижтимоий ҳаракат. Жавонмардлик борини йўқлар билан баҳам кўриш, йўғига шукур қилиб, фақат ўз ҳунари эвазига кун кўриш, ўзини дўстлар хизматига бағишлаш, бошқаларга беминнат ёрдам кўрсатиш, ҳожатбарорликни ҳаётнинг мазмуни деб билиш, дўст-биродарлар номуси, шарафини ҳимоя қилиш, зоҳиран ва ботинан пок юриб, пок яшашни аглатадиган тушунча. Унинг уч нишонаси бор: вафода хилоф қилмаслик, манфаат талаб қилмаслик, биров сўрашидан олдин ҳозир қилиш. Бундай одамлар тарихда бизнинг халқимиз орасида кўп бўлган. Уларни «фатийлар», «ахийлар», «айёрлар» деб ҳам номлаганлар. Жавонмардлар бир-бирлари билан алоқа боғлаб, биргаликда муайян эзгу мақсадларни амалга оширганлар. Уларнинг ўз устозлари ва низомлари бўлган. Улар ҳақида махсус китоблар ёзилиб, покиза хулқлари намуна қилиб кўрсатилган. Жавонмардлар тасаввуфни ўзлари учун ахлоқ кодекси сифатида қабул қилганлар ва кўплари тариқат пешволарига айланганлар. Нажмиддин Кубро, Паҳлавон Маҳмуд, Баҳовуддин Нақшбанд жавонмардлик удумларини давом эттирган зотлардир. Халқимизга хос бағрикенглик, меҳмондўстлик, саховатпешалик, ҳимматлилик жавонмардлик анъаналарида ўз ифодасини топган.