O‘shakchi so‘zi menga bolalik yillarimdan tanish. Qishlog‘imizda chaqimchi, maydagap, gap tashuvchi odamlarni o‘shakchi deyishardi. Lekin chaqimchilarni nega o‘shakchi deyishlarini hech tushunolmaganman. Hozir ham janubiy viloyatlarimizda bu so‘z ko‘p qo‘llanadi. Keyinroq bilsam, o‘shak so‘zining ushoq so‘ziga aloqasi bor ekan.

“Devonu lug‘otit-turk” indeksida “ushoq” so‘ziga shunday izoh beriladi:

Ushaq I – kichik, mayda.

Ushaq II – chaqimchilik, malomat.

Darhaqiqat, chaqimchilik mayda-chuyda gaplar bilan mashg‘ul bo‘lishdir. Chaqimchilik – maydakashlik degan ma’noda ushaq so‘zi bilan ifodalangan bo‘lishi mumkin.

Koshg‘ariyda shunday she’r kelgan:

Atg‘alir oqnї azaq

Tӭgmӓdї bu saw ushaq.

Ma’nosi:

Sho‘x qiz menga o‘q otmoq istaydi,

Menga bu malomat gaplar yetmas edimi?

She’rda ushaq so‘zi “malomat, mayda gaplar” ma’nosida kelayapti.

Yusuf Xos Hojibda esa:

Ѳzүңә yag‘utma ushaqchi kishig.

Ma’nosi:

O‘zingga chaqimchi kishini yaqinlashtirma degan misra keladi va bunda ham “ushaqchi” o‘shakchi, maydagap tashuvchi, maydakash mazmunida keladi.

Alisher Navoiy asarlarida ushoq so‘zi ikki ma’noda – mayda va yosh bola ma’nosida kelgan.

Eshqobil SHUKUR

“Boboso‘z izidan” kitobidan.

Foto by: Abdumannon MUHAMMAD