Oldi-sotdi paytida belgilanadigan haq va baholar ko‘rsatkichi ma’nosini anglatadigan tarif so‘zining tilimizga kirib kelguniga qadar bo‘lgan tarixi juda uzun. Bu so‘z arab tilidan fransuz tiliga, so‘ng rus tiliga va undan o‘zbek tiliga o‘tgan. Qizig‘i shundaki, tovarlarning to‘lov haqlari tizimi ma’nosini anglatgan tarif so‘zi tilimizga kirib kelgunga qadar ham bu so‘zning azaldan tavsiflash ma’nosidagi ta’rif shakli tilimizda muntazam ishlatilib kelgan. Ya’ni tarif va ta’rif so‘zlarining ildizi bir xil bo‘lib, u “bildi” degan ma’noni anglatadi.

Alisher Navoiyda ta’rif so‘zi “tasvirlash, aniqlash, tavsiflash, maqtash, tanitish” mazmunida keladi:

Bo‘ylakim, ta’rif etib g‘urbatni bisyor, ey ko‘ngul,

Shahru kishvardin malomat aylab izhor, ey ko‘ngul.

Bu haqda yana boshqa mulohazalar ham bor. “Bobo so‘z izidan” kitobi nashridan so‘ng andijonlik adib Durbek Qo‘ldoshev ba’zi so‘zlar haqida o‘z mulohazalarini yozib yuboribdilar. Jumladan, u tarif so‘zi haqida quyidagi ma’lumotlarni keltiradi: “Arab istilosi davridagi lashkarboshilardan biri al Torifning Andalusiyaga bosqini payti O‘rta yer dengizi o‘ramidagi ilk bor zabt etilgan orolga – “Al Torif” nomi berilgan. Keyinchalik bu so‘z yevropalashib, “Tarif” oroliga aylangan. Gibraltar bo‘g‘oziga kirib kelgan xorijiy kemalardan olinadigan boj (to‘lov) ham, 1808 yildan boshlab “tarif” deb atalib kelinadi. Shunday qilib tarif (Torif) so‘zi internasional, ya’ni jahon tilidagi so‘zga aylandi”. 

Eshqobil SHUKUR

“Boboso‘z izidan” kitobidan.