Mushuk so‘ziga shuk so‘zi asos bo‘lgan. Men bu haqda aniq ma’lumotga “Navoiy asarlari lug‘ati”ning 1973-yildagi nashrida duch kelganman. O‘sha manbada shuk so‘zi “pisib, poylab, tikilib yotgan” ma’nolarini anglatadi deb izohlangan. Bunga shumshuk so‘zini ham qiyoslash mumkin. Shumshayma! degani “pisib turma” degan ma’noni bildiradi.

G‘ayri ulkim, yotibon yo‘lungda shuk,

Qormobon qoningni ichkan bir mushuk.

(Alisher Navoiyning “Lison ut-tayr” asaridan)

Mahmud Koshg‘ariyda shuk so‘zi “tinchlantiruvchi”, “to‘xtatish” so‘zi sifatida izohlangan. Ya’ni, ko‘rsatkich barmog‘ini labi ustiga qo‘yib “Tss!” deganlariday. E’tibor qilsangiz, Koshg‘ariy izohida ham “pisish, poylash” ma’nosiga yaqinlik bor.

Yusuf Xos Hojibda shunday misra bor:

Nelÿg shÿk turur-sä na boldы özÿң.

Ma’nosi:

Nega jim turibsan, senga ne bo‘ldi?

Xos Hojib bu yerda shÿk so‘zini “jim turish” ma’nosida qo‘llagan.

XI–XIV asr eski turkiy til manbalarida “mushuk” ma’nosi machi hamda chetӱk zoonimlari bilan ifodalangan. Mÿshÿk (möshÿk) so‘zi ilk bor “Qissasi Rabg‘uziy”da qayd etilgan.

Eshqobil SHUKUR

“Boboso‘z izidan” kitobidan.