Otam tomorqamizning chetlariga to‘ldirib tol ekardi. Tol juda chiroyli daraxt. Ayniqsa, bahorda barglagan paytlarida u yanada ko‘rkamlashadi. Barglari ingichka va uzun, o‘zgacha yarqirab yashillanadi. Novdasi juda chiroyli. Qomati tik. Soyasi rohatbaxsh. Bu daraxtning qoratol, sambittol, majnuntol degan turlari bor. Suvni yaxshi ko‘rgani uchun suv bo‘yiga ekiladi.

Mahmud Koshg‘ariy izohiga ko‘ra, tol so‘zi aslida “ho‘l novda” degan ma’noni anglatar ekan. Bu so‘z “Qutadg‘u bilig”da dal shaklida kelgan. Tolning novdasi doim sersuv, ho‘l, shuning uchunmi, yerga qadasangiz bo‘ldi, tomir olib, barg chiqarib ketaveradi. Tol deganda biz faqat tol daraxtini tushunamiz. Koshg‘ariyning aytishicha, qadimda nozik va xushqomat kanizaklarni ham tol deb ataganlar. Bunday deyishlariga ularning qomatlarini nozik va chiroyli tolga o‘xshatish sabab bo‘lgan.

“O‘zbek tilining izohli lug‘ati”da tol so‘zining “uzun” va “ingichka” ma’nolari borligi ham aytib o‘tilgan. Sochlarim tolim-tolim degan iboradagi tolim so‘zi ingichka va uzun mazmunidagi tol so‘ziga borib taqaladi.

Eshqobil SHUKUR

“Boboso‘z izidan” kitobidan.