Ko‘ngilchanlik – inson tabiatidagi muloyimlik, yumshoq fe’llik, rahm va shafqatlilik sifatlarini ifoda etadigan atama. Ko‘ngli yumshoq odam jahlga, zo‘rlik va zo‘ravonlikka berilmaydi. Ko‘ngilchan inson rahmdil, xushmuomala, bag‘rikeng, marhamatli bo‘ladi. Ular “halim kishilar” deb ataladi. Ko‘ngilchanlik axloqiy fazilatlarning eng muhimlaridan sanaladi. Hilm haqida mumtoz asarlarda ta’rifu sifatlar ko‘p uchraydi. Hadislarda “Hilm xulqlarning sayyididur”, “Har bir ish muloyimlik bilan qilinsa, ro‘yobga chiqishi aniq va ravshandir”, deyiladi. Hazrat Alisher Navoiy “Mahbub-ul qulub” asarida hilm, ya’ni ko‘ngli yumshoqlik haqida maxsus to‘xtaladi. “Hilm zikrida” deb nomlangan bobda “Hilm inson vujudining fa vokihlig‘ bog‘idir; odamiylik olamining javohirlig‘ tog‘i. Hilmni havodis daryosida kishilik kemasining langari desa bo‘lur va insoniyat mezoni toshig‘a nisbat qilsa bo‘lur” (ya’ni, ko‘ngli yumshoqlik inson vujudining mevali bog‘i, odamgarchilikning asl javohirlarga boy tog‘i. Ko‘ngli yumshoqlikni hodisalar dunyosida kishilik kemasini boshqaruvchi langar cho‘pi deyish mumkin va insoniylikni o‘lchovchi, belgilovchi toshga qiyoslasa bo‘ladi), deyiladi mazkur asarda. Bunday ta’riflarni axloq-odob mavzusida yaratilgan barcha mumtoz asarlarda uchratish mumkin. Masalan, Abdulla Avloniy ko‘ngilchanlikni insonning eng muhim fazilati sifatida ta’kidlaydi: “Hilm ilmi axloq yuzasidan insonga eng kerakli narsadur. Nafsning rohati, qalbning matonati, fikrning salomati, vijdonning halovati halim tabiat bo‘lmoq ila hosil bo‘lur. Chunki halim kishilar har qancha quvvat va qudrat sohibi bo‘lsa ham o‘zidan ojiz kishilarga shiddat ila muomala qilmas. Fikri salomat kishilarning qalbi halim, tab’i karim o‘lur”. Ayni paytda ko‘ngilchanlik, muloyimlik me’yorida bo‘lmog‘i lozim. U yomonlik, adolatsizlikka nisbatan e’tiborsizlik yoki loqaydlikka sabab bo‘lmasligi kerak. Aks holda bunday ko‘ngilchanlik, anqovlik, jur’atsizlikka yo‘yilib, nojoiz ishlarning kuchayishiga, jamiyatda ma’naviy muhitining buzilishiga olib kelishi mumkin.