Intizom


Saqlash
20:06 / 22.06.2023 0 2572

Intizom – qat’iy tartib va qoidalar asosida izchil harakatni anglatadigan tushuncha. Intizomlilik – intizomni mahkam tutuvchi, unga amal qiluvchi, bo‘ysunuvchi, tartibli shaxsga xos xususiyat. "O‘zbek tilining izohli lug‘ati"da "Intizom" so‘ziga bunday izoh berilgan: "tartib, tartibli tuzilish, izchillik". Jamiyatning yoki ma’lum jamoa a’zolarining amal qilishi, bo‘ysunishi lozim bo‘lgan qat’iy tartib, qoida. (Masalan, harbiy intizom, mehnat intizomi.) "Intizomli lashkar yengilmas" degan maqolda harbiy intizomning qanchalik muhimligi qisqa va oddiy bayon etilgan. Intizom bo‘lmasa yaxshi qurollangan, ko‘p sonli qo‘shin ham intizomli, ozroq sonli lashkardan yengilishi mumkin, tarixda bunga misollar ko‘p. Lug‘atda intizomga berilgan ta’riflardan biri "izchillik"dir. Unga ko‘ra intizom izchil, uzluksiz, muntazam bo‘lmog‘i kerak, shundagina u yaxshi samara beradi. Qat’iy intizomga yoshlikdan o‘rgatilsa, bola katta bo‘lganida ham intizomli bo‘ladi. Intizom inson faoliyatining barcha turlarida albatta bo‘lmog‘i zarur. Intizom bo‘lmagan oila, jamoa va korxona, muassasada ish unumdorligi va sifati past bo‘ladi. Intizom bo‘lmagan joyda parokandalik vujudga keladi, usiz hech qanday tadbirni amalga oshirib bo‘lmaydi.

 

Intizom turlicha bo‘lishi mumkin. Katta korxonalarda ichki intizom qoidalari ishlab chiqilib, jamoa tomonidan tasdiqlanganidan keyin unga rioya qilish hamma uchun majburiydir. Ayniqsa, texnologik jarayonda intizomli bo‘lish g‘oyat zarur. Masalan, avtomobillar ishlab chiqaradigan sanoat korxonasida texnologik intizomga rioya qilinmasa, avtomobil sifatini ta’minlab bo‘lmaydi, korxona to‘la quvvat bilan ishlashga ojizlik qilib qoladi. Inson huquqlarining ta’minlanishiga to‘sqinlik qilmaydigan, insonning insonlik sharafiga zid talablar qo‘ymaydigan intizom qoidalari bajarilganida ishchi yollovchiga ham, ishga yollanuvchiga ham qulay sharoit vujudga keladi. Intizomli odam vaqtdan to‘g‘ri foydalanadi, o‘z vaqtini to‘g‘ri taqsimlaydi va maqsadiga erishadi. Intizomli odam sabr-qanoatli bo‘ladi, u nafaqat o‘zining, balki boshqalarning ham vaqtini tejaydi. Intizomli odam ahdiga vafo qiladi. Intizomning o‘zi ham qaysidir ma’noda odamni tarbiyalaydi. Masalan, aksariyat hollarda intizomli o‘quvchi yoki talaba darslarni yaxshi o‘zlashtiradi, chunki u o‘zini nazorat qilishni, diqqat-e’tiborini jamlashni biladi. Hozirgi ilmiy-texnikaviy taraqqiyot intizom masalasiga nihoyatda katta e’tibor qaratishni taqozo etadi. Intizom bo‘lmasa, transportdan foydalanish qanday halokatlarni keltirib chiqargan bo‘lar edi. Intizom tilimizdagi tartib, qoida kabi so‘zlar bilan muayyan holatlarda ma’nodosh bo‘lib keladi. Mumtoz adabiyotimizda nizom so‘zi ham intizom ma’nosida qo‘llanganini kuzatish mumkin. Masalan: "Dunyoga kelgan payg‘ambarlarning har birlari din va shariatlarini tartib va nizom ila yuritmishlar. Xususan, islom dini mukammal ravishda tartib va nizomga rioya qilishdir". Abdulla Avloniy aytganidek, Davlatning koni manbai, tartib-intizom, // Sarvatni poydori erur iqtisodi tom.// Muhtojlig‘ yuzini ko‘rar deb gumon qilmang, // Tartib birla yursa, kishining ishi mudom.

Izoh yo‘q

Izoh qoldirish

So‘nggi qo‘yilgan

Barchasi

Bilasizmi?

17:03 / 12.03.2025 0 1308
Turkistondagi qadimiy ayollar bayrami

Bilasizmi?

10:03 / 03.03.2025 0 259
“Qozondi” fe’lidagi “qozon” haqida

Bilasizmi?

10:03 / 03.03.2025 0 273
Marjumakdan shoʻrva qilib boʻladimi?

Bilasizmi?

15:02 / 28.02.2025 0 206
Maymunjon, parmanchak va boldirgʻon

Bilasizmi?

14:02 / 28.02.2025 0 221
Xoʻjayin boʻlolmagan xoʻjagʻat



Ko‘p o‘qilgan

Barchasi

Qatra

01:12 / 08.12.2021 143 223252
Oppoq qog‘oz va qora dog‘

Hikmat

01:12 / 03.12.2021 88 106798
Eshikka osilgan taxtacha

Qomus

22:08 / 04.08.2023 4 49726
Milliy urf-odatlar

Qomus

17:04 / 17.04.2023 1 37205
Xarakter

Qomus

17:09 / 18.09.2023 0 35609
Nutq. Nutq madaniyati. Nutq odobi

Qomus

16:12 / 29.12.2021 4 29679
Kompetentlik

Qomus

17:05 / 03.05.2023 1 28621
Alpomish

Qomus

20:07 / 28.07.2023 5 28606
Mehmon. Mehmondorchilik odobi. Mehmondo‘stlik

//