Fikr (arabcha gʻoya, aql, oʻy, mulohaza) – jonli til va matnda oʻziga xos turli maʼnolarni ifodalaydigan biror narsa, kishi haqidagi oʻy yoki xayol. Masalan, “falonchining fikri boshqa yoqlarda kezdi” desak, uning xayolini nazarda tutgan boʻlamiz. “fikrga toldi” – qattiq oʻylanib qoldi; “fikr yuritdi” — biror xulosaga kelish uchun narsa va hodisalarni taqqosladi; oʻyladi; mulohaza qildi; razm soldi. Fikr biror ish yuzasidan qilinadigan taklif yoki maslahat maʼnolarida ham qoʻllanadi. “Bu ish yuzasidan qanday fikr berasiz” desak, taklif ayting yoki maslahat bering, deganimiz boʻladi. Fikr niyat, maqsad maʼnolarini ham bildiradi. “Falonchi bu fikridan qaytdi” – demak, niyatidan voz kechibdi. “fikriga tushdi” iborasi biror narsaga erishishga, biror ishni amalga oshirishga bel bogʻlash, jazm qilish, kurashish, payiga tushish maʼnolarini ifodalaydi. Fikr soʻzida yakun, xulosa, toʻxtam va qaror maʼnolari ham ifodalanishi mumkin. “Falonchi shunday fikrga keldi” – demak, shunday xulosaga kelibdi. Fikr tushuncha, bilim, ong va aql maʼnolarini ham anglatadi. Masalan, “odam fikrni kitobdan oladi” deyilganda, bu soʻz bilim oʻrnida qoʻllanilmoqda. Hayot, jamiyat va tabiatni tushunish yoʻsini, dunyoqarash va maslakka nisbatan ham fikr soʻzi ishlatilishi mumkin. Masalan, “Oʻtkan kunlar” romanining qahramonlaridan Otabek Margʻilonda boʻlgan bir suhbatda “Otamning ham, oʻzimning ham qanday fikr va maslak kishisi ekanligimizni aytib oʻtmoqchi boʻlaman”, deydi. Yangi fikr yoki eski fikr deyilganda esa dunyoqarash koʻzda tutiladi.