Riyozat (arabcha qiynalish, azob chekish) – 1) tasavvufda tariqat shartlaridan biri, darvesh, murid, sufiyning nafs istagidan voz kechib, bu yoʻlda qiynalishi, azob-uqubatlarga chidashi, sufiyning butun vujudini riyozat supurgisi bilan supurib, koʻngil egasi oʻtiradigan pok manzilga aylantirishdagi mashaqqatlarini anglatuvchi tushuncha; 2) Matematika, algebra va astronomiya kabi fanlarning oʻrta asrda nomlanishi. Riyozat insonning maʼnaviy yuksalish maqsadi yoʻlida duch keladigan har qanday qiyinchiliklarni bardosh bilan yengib oʻtishiga qaratilgan harakatini anglatgan. Riyozat jismoniy va maʼnaviy, moddiy va ijtimoiy qiyinchiliklarga chidashni ham qamrab olgan. Riyozat tariqatda inson bosib oʻtishi kerak boʻlgan bir qancha maqom-darajalarda muhim rol oʻynagan. Unda eng muhimi inson maʼnaviyati sinovdan oʻtkazilgan. Maʼnaviy jihatdan kuchsiz boʻlganlar riyozat talablariga bardosh bera olmagan va oʻz-oʻzidan maʼnaviy yuksaklik darajasiga koʻtarilishdan mahrum boʻlganlar. Riyozat har qanday turdagi boylikdan voz kechishni targʻib qilsa-da, bu tarkidunyochilik hisoblanmagan. Bu maʼnoni Bahouddin Naqshband “Dil ba yoru dast ba kor” degan shiorida ifodalaydiki, bu inson Haqqa, maʼnaviy yuksaklikka erishishi uchun toʻgʻri, pok yashab, halol mehnat qilishi, ayni vaqtda Xudoni, uning bu ishlarni koʻrib turganini mudom yodida tutishi lozimligini anglatgan. Shu jihatdan olganda, riyozat maʼnaviy mohiyatiga koʻra, dunyodan voz kechishni emas, balki unga intilishi oqibatida yuzaga kelishi mumkin boʻlgan salbiy xususiyat va harakatlardan tiyilishga undagan deyish mumkin.