Realizm (lotincha realis – voqeiy narsalar) – sanʼat va adabiyotdagi asosiy ijodiy uslublardan biri. Sanʼat va adabiyotning ikki asosiy ijodiy uslubi bor: realizm va romantizm. V.G.Belinskiy “Rus povestlari va Gogol povestlari haqida” maqolasida romantizm va realizm ijodiy uslublarini koʻzda tutib, poeziyani “ideal va realistik poeziya”ga ajratgan edi. Realizmning bosh prinsipi turmushni rostgoʻylik bilan tasvirlash, hayot haqiqatini toʻgʻri yoritishdir. Tipiklik realistik sanʼat va adabiyotning negizidir. Tipik xarakterlarni tipik sharoitda tasvirlash hayot haqiqati va uning qonuniyatini toʻlaroq hamda yorqinroq yoritishga, mujassamlashtirishga xizmat qiladi. Obrazlar tipiklashtirilmasa, mukammal realistik asar darajasiga koʻtarila olmaydi. Realist sanʼatkor hayotning eng muhim va xarakterli voqea-hodisalarini tasvir obyekti qilib oladi, hayot voqeliklarini saralab toʻplaydi, ularni badiiy umumlashtiradi va individuallashtirilgan tipik obrazlarda mujassamlashtiradi. Realizm elementlari, voqelikni realistik tasvirlash tendensiyalari, koʻpincha, romantizm bilan yonma-yon yoki aralash holda namoyon boʻladi. Shart-sharoit, mavzu va yozuvchi koʻzlagan ijtimoiy-estetik maqsadning mohiyatiga qarab, alohida olingan badiiy asarlarda romantika yoki romantik tamoyillar yetakchi boʻladi. Shu bilan birga, taʼkidlash lozimki, realistik asarda romantizm elementlarining, romantik asarda realizm elementlarining boʻlishi ham tabiiy holdir. Realizm ijodiy uslubi konkret, tarixiydir. U bir nuqtada turib qolmadi, uning mohiyati va ijtimoiy-estetik vazifasi oʻsib, oʻzgarib bordi. Binobarin, adabiyotshunoslikda baʼzan realizmni tasnif etib, “antik realizm”, “ilk realizm” kabi iboralar ham qoʻllaniladi. Oʻzbek mumtoz adabiyotidagi realizm tendensiyalarining rivojlanishida mumtoz yoʻnalish (ayniqsa, Navoiy ijodi), demokratik tendensiyadagi adabiyot (Turdi, Maxmur, Gulxaniy va boshqalar ijodi) muhim rol oʻynaydi. Muqimiy, Furqat, Zavqiy va Avaz Oʻtar kabi demokrat, maʼrifatparvar shoirlar ijodi bilan oʻzbek adabiyotidagi realizm oʻz taraqqiyotining yangi bosqichiga koʻtarildi.