Psixologiya (yunoncha psyche – jon, logos – taʼlimot) – “jon”, “ruh” haqidagi fan, taʼlimot. Biroq hozirgi davrda “jon” tushunchasi oʻrniga “psixika”, “ruhiyat” iborasi qoʻllanmoqda. Ushbu maʼnoda “jon” va “psixika” tushunchalari aynan bir xil mazmunni bildiradi. Psixologiya fanining keyingi davrdagi taraqqiyoti ular oʻrtasida talay tafovutlarni keltirib chiqardi. Psixika toʻgʻrisida dastlabki tasavvurga ega boʻlish uchun, dastavval, psixik hodisalar mohiyati bilan tanishish kerak. Odatda, psixik hodisalar deganda, ichki, subyektiv tajriba dalillarining (voqelikning) namoyon boʻlishi tushuniladi. Psixika hayotning sezgi, idrok, xayol, tafakkur kabi har biri alohida olingan yaqqol shakllaridan iborat. Ichki subyektiv tajribaning oʻzi, insondagi quvonch yoki zerikish tuygʻulari nimalarnidir uning esiga tushirishi, biron-bir xohish yoki intilish kechinmalari, xotirjamlik yoki hayajonlanish hislarining barchasi shaxsning ichki dunyosi tarkibiy qismlari, yaʼni bularning hammasi subyektiv psixik hodisalar hisoblanadi. Subyektiv hodisalarning asosiy xususiyati ularning bevosita subyektga taalluqli ekanligidir. Agar inson idrok qilsa, sezsa, fikrlasa, eslasa, xohish bildirsa, albatta, ana shu hodisalarni bir davrning oʻzida tushunib (kuzatib) ham turadi. Inson intilsa, ikkilansa, qarorga kelsa, biz ularning barchasini sodir boʻlayotganligini anglab turamiz. Shuning uchun psixik hodisalar bizning ruhiyatimizda sodir boʻlishidan tashqari, ular bevosita koʻz oʻngimizda namoyon boʻlib turadi. Obrazli qilib aytganda, odamning ichki dunyosida turli hodisalar vujudga keladi, kechadi, odatda, shaxs bunday hodisalarni harakatlantiruvchi kuchi hamda ularning tomoshabini hisoblanadi. Psixikaning turli shakllarda koʻrinishi, jumladan, psixik jarayonlar, anglashilmagan holatlar, xulq-atvor, psixosomatik hodisalar, inson aql-zakovatining moʻjizakorligi moddiy va maʼnaviy madaniyat mahsulini yaratadi.

Har qanday voqelikda, hodisalarda, mahsullarda psixika namoyon boʻladi, oʻz xususiyatlarini ajratadi, faqat ular orqaligina psixikani oʻrganish mumkin. Psixologik voqelik – subyektning ichki kechinmalarining tarkibiy qismlari bilan bir qatorda, ularni obyektiv shakllari (xulq-atvor, faoliyat mahsuli, ijtimoiy-madaniy hodisalar) orqali psixikaning xususiyatlari, holatlari, qonuniyatlari ni oʻrganish tushuniladi. Yaʼni, inson ongidan tashqari unga bogʻliq boʻlmagan holda hukm suruvchi obyektiv borliq (atrofimizdagi narsa va hodisalar, muhit, sharoit) va boshqalarning psixikada aks etishi psixologik voqelik deb ataladi. Bugungi kunda nafaqat psixologiya, balki uning alohida sohalari boʻyicha ham boy ilmiy materiallar toʻplangan. Jahon psixologiya fani tajribasida qator sohalar, jumladan, mehnat psixologiyasi (muhandis psixologiyasi, aviatsiya psixologiyasi, kosmik psixologiyasi), pedagogik psixologiya, tibbiyot psixologiyasi, salomatlik psixologiyasi, maxsus psixologiya, yuridik psixologiya, harbiy psixologiyasi, savdo psixologiyasi, sport psixologiyasi, umr davrlari psixologiyasi, qiyosiy psixologiya, sotsial psixologiya, psixofiziologiya, eksperimental va amaliy psixologiyasi kabilar psixologiyaning mustaqil tadqiqot predmetiga aylangan.