Monoteizm (yunoncha monas – yakka, theos – xudo) – yakkaxudolik. Dastlab ruhlar, fetishlar, totemlar va hokazolarga eʼtiqod va sigʻinish koʻrinishida namoyon boʻlgan bu dinlar kishilik jamiyati tarixida millatlar shakllanayotgan davrda ilohlarga sigʻinish koʻrinishini ola boshlagan. Dastlab tabiat va jamiyatda sodir boʻladigan hodisalarning har biri oʻz ilohlari tomonidan boshqarilishiga ishonch-eʼtiqod vujudga kelgan (masalan, qadimgi yunonlarda, hindlarda va hokazo). Keyinchalik barcha xudolarga xos boʻlgan xususiyatlar yakka xudoga nisbat berila boshlagan va natijada yagona xudo yoki ilohga eʼtiqod shakllangan. Kishilik jamiyati rivojining eng qadimgi davrida politeistik, yaʼni koʻp xudolikka eʼtiqod paydo boʻlgan edi. Insoniyat, jamiyat rivojlangani sayin kishilarning diniy tasavvurlari ham oʻzgarib, yakka xudolik taʼlimotiga asoslangan monoteistik dinlar vujudga kelgan. Miloddan oldingi VII asrda shakllangan buddizm, VI–V asrlarda Markaziy Osiyoda shakllangan zardushtiylik, eramizning I asrida shakllangan xristianlik hamda VII asrda paydo boʻlgan islom dini yakkaxudolik dinlariga misol boʻladi. Bu diniy taʼlimotlarda olam va odam ibtidosi, borliqdagi barcha narsalarning, yaʼni tabiat, jamiyat, inson, ularning mavjudligi va oʻzgarishi, inson ongi va taqdiri bizni oʻrab turgan moddiy olamdan tashqarida boʻlgan yagona qudratli kuch – Xudoga bogʻlab talqin etiladi.