Surxondaryo viloyatida joylashgan ushbu tarixiy inshoot 1902-yilda Buxoro amiri Abdulahadxon (1886–1910) buyrug‘i bilan Abduvosiboy Halimboy o‘g‘li mablag‘lari hisobiga qurilgan. U Buxoro amirligining sharqiy bekliklari, hozirgi viloyat hududi va Tojikiston Respublikasidagi dastlabki bank binosi bo‘lgan.

Tashkil etilishida rus kapitali umuman ishtirok etmagani sababli musulmon hukmdorlar tomonidan asos solingan birinchi bank sifatida tarixda qolgan. Ungacha, o‘lkadagi barcha banklar rus sarmoyadorlari tomonidan qoplanar edi.

Amir Abdulahadxon musulmon bankini tashkil etgan turk sultoni Abdulazizxondan keyingi ikkinchi hukmdor sanaladi. Vaholanki, Buxoroning o‘zidagi banklar rus kapitaliga tegishli bo‘lgan. Bank ochilishi vohada ishlab chiqaruvchi kuchlarning o‘sishiga turtki bo‘ldi. Masalan, 1910-yilda paxta tozalash zavodi, birinchi telegraf qurildi. Surxon daryosidan Termizga kanal qazilib, minglab gektar yerni sug‘orish imkoni yaratildi. Voha aholisi hunarmandchilik, dehqonchilik va bog‘dorchilik mahsulotlari bilan Rossiya va Afg‘oniston bozorlariga chiqa boshladi.

Ushbu tarixiy inshootda 1975-yilga qadar davlat bankining Surxondaryo viloyat boshqarmasi joylashgan edi. Keyinroq, madaniyat boshqarmasi tasarrufiga berildi. Afsuski, hozirgi vaqtda binodan tadbirkorlar foydalanib kelmoqda.

Rayhon NURALIYEVA

Termiz arxeologiya muzeyi xodimi