Manfaat (arabcha foyda ko‘rmoq) – 1) naf, foyda, samara, natija;

2) individ yoki ijtimoiy guruh faoliyatini, huquqini belgilaydigan asosiy omil;

3) zarurat, ehtiyoj.

Individ yoki ijtimoiy guruh manfaat, avvalo, ularning ijtimoiy hayotdagi, ishlab chiqarishdagi o‘rni va mavqei bilan belgilanadi. Manfaat juda murakkab, keng qamrovli tushuncha bo‘lib, turli davr va vaziyatlarda uning o‘ziga xos ko‘rinishlari namoyon bo‘ladi. Manfaat subyektiga ko‘ra, shaxs, guruh va jamiyat manfaatlari, ehtiyoj shakliga binoan moddiy va ma’naviy manfaatlarga bo‘linadi. Ma’naviy manfaatlar esa o‘z navbatida, madaniy, ruhiy, axloqiy va boshqa turlarga bo‘linadi. Manfaatlar muayyan ehtiyojlarni qondirish bilan bog‘liq holda vujudga keladi. Subyekt o‘z manfaatlarini qanchalik chuqur anglasa, ularni ro‘yobga chiqarish uchun shunchalik qulay imkoniyat tug‘iladi. Manfaatlarni chuqur anglab yetmaslik shaxs yoki guruhning o‘z manfaatlariga zid faoliyat yuritishiga sabab bo‘lishi mumkin. Manfaatlarni anglash darajasi esa shaxs va ijtimoiy guruhning ma’naviy taraqqiyot darajasiga bog‘liq. Manfaat bilan yaqin va turdosh hodisa ehtiyojdir. Ehtiyojsiz manfaat bo‘lishi mumkin emas. Ular o‘rtasida umumiy jihatlar bilan bir qatorda, tafovutlar ham mavjud. Ehtiyojlar bevosita ob’yektga yo‘naltirilgan bo‘lsa, manfaatlar shu ehtiyojlarni qondirish vositalari, jamiyatda amal qilayotgan taqsimot tamoyillarini ham o‘z ichiga oladi. Ehtiyoj va manfaat o‘rtasida ziddiyat ham vujudga kelishi mumkin. Masalan, giyohvand kishining ehtiyojini narkotik modda qondiradi, ammo bu hol uning manfaatlariga ziddir. Individ va ijtimoiy guruh faoliyatining negizida manfaat yotgani uchun ana shu faoliyatni o‘rganuvchi axloqshunoslik, ijtimoiy falsafa, siyosatshunoslik, iqtisodiy nazariya kabi fanlar manfaat kategoriyasiga murojaat qiladi. Manfaatning umumiy jihatlari, shakllanish, rivojlanish va qondirilish qonuniyatlari ijtimoiy falsafa fanida o‘rganiladi. Falsafa tarixida manfaat mohiyatini talqin qilishda turlicha yondashuvlar bo‘lgan.

XX asrning ikkinchi yarmida manfaatning ontologik jihatlarini tushuntirishda ikki xil nuqtai nazar paydo bo‘ldi. Ulardan biri manfaatni obyektiv hodisa, ikkinchisi esa subyektiv hodisa sifatida talqin etadi. Birinchi yondashuv vakillari ikkinchisini subyektivizmda ayblasa, ikkinchisi birinchisini vulgarlik va metafizikada ayblaydi. Uzoq davom etgan bu tortishuv aytarli samara bermaydi. 90-yillarning boshlarida manfaat ham ob’yektiv, ham subyektiv voqelik bilan bog‘liq bo‘lgan hodisa, deb talqin etila boshlandi. Shu ma’noda individ va guruhlar faoliyati negizida ularning manfaatlari yotadi, degan falsafiy qoidani bunday faoliyat asosida oddiy manfaat emas, anglangan manfaatlar yotadi, manfaatning faoliyatga ta’siri uning anglanish darajasiga bog‘liq, deb to‘ldirish maqsadga muvofiq. Shu bilan birga, subyektlar ba’zi hollarda o‘z manfaatlariga zid harakat qilishlari ham mumkin. Masalan, och yurgan ona zo‘rg‘a topgan ovqatini o‘zi yemay bolasiga berishi uning manfaatlariga zid bo‘lsada, ammo oliy insoniy manfaatlarga muvofiqdir.