Bilim – ijtimoiy-tarixiy, amaliyotda tekshirilgan va mantiqan tasdiqlangan, voqelikni bilish jarayonida erishilgan natija; shu voqelikni inson ongida tasavvurlar, tushunchalar, muhokama va nazariyayalar orqali ifodalangan inʼikosi; kishilarning tabiat va jamiyat hodisalari haqida toʻplagan maʼlumotlari; voqelikning inson tafakkurida aks etishi. Voqelik haqidagi bilgan maʼlumotlarimiz bilim darajasiga koʻtarilishi uchun, birinchidan, maʼlumotlarning voqelikka mutanosibligi; ikkinchidan, yetarli darajada ishonarli boʻlishi; uchinchidan, dalillar bilan asoslangani hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi. Ana shu shartlarning uygʻunligi mavjud maʼlumotlarni bilim darajasiga olib chiqadi. Inson ijtimoiy taraqqiyot jarayonida bilmaslikdan bilishga, mavhum bilimlardan mukammal va aniq bilimlar hosil qilish tomon boradi. Kishining moddiy dunyo toʻgʻrisidagi bilimi nisbiydir, u uzluksiz rivojlanib, boyib boradi. Bilim kundalik tajriba, kuzatish orqali toʻplanadi. Bilimlarni tadqiq etuvchi taʼlimot – epistemologiyada bilimning persetiv (hissiy), hayotiy va ilmiy bilim shakllari ajratib koʻrsatiladi. Ilmiy adabiyotda bilimlarning ilmiy va ilmdan tashqari shakllari ham farq qilinadi. Ilm doirasidan tashqari bilimlarga madaniyat, adabiyot, sanʼat, mifologiya, din va shu kabi sohalarga oid bilimlar kiradi. Odatdagi fan sohalarida tadqiq etiladigan bilimlar ekzoterik (koʻzga tashlanuvchan) bilimlar deb atalsa, astrologiya, va shu kabi sohalarga oid bilimlar ezoterik (pinhoniy) bilimlar deyiladi. Ekzoterik bilimlar ilm-fan qoidalariga zid kelmaydigan boʻlsa, ezoterik bilimlar bunday qoidalarga zid kelishi ham mumkin.

Bilish – maʼnaviy-ruhiy hodisa, insonning olamni anglash qobiliyati, saralangan, tartibga solingan, muayyan usul (metod) yordamida olingan, maʼlum mezonlarga (meʼyorlarga) muvofiq tartibga solingan, ijtimoiy ahamiyatga ega boʻlgan, odamlar va butun jamiyat tomonidan aynan bilish sifatida tan olinadigan axborot. Mazkur mezonlarga binoan bilishni uning amal qilish darajasiga koʻra ikki turga ajratish mumkin: kundalik yoki odatdagi va maxsus (ilmiy, diniy, falsafiy va boshqalar). Bilish shuningdek, turli sohalarda namoyon boʻladigan kasbiy va amaliy bilish ham mavjud. Bundan tashqari, shaxsga doir bilish, aqliy bilish, hissiy bilish kabi bilish shakllarini ajratish mumkin. Falsafa doirasida epistemologiya va gnoseologiya, fanlararo darajada – fanshunoslik, muayyan fanlarga doir bilish doirasida – bilish sotsiologiyasi kabilar mustaqil fan sohalariga aylangan. Shu maʼnoda, hozirgi davrda bilish usul va uslublari toʻgʻrisidagi soha – metodologiya ham alohida mustaqil yoʻnalishga aylanmoqda. Bugungi kunda mistik bilish, “okkult” bilish, “parapsixologik” bilish va hokazolarga bilishning alohida turlari sifatida qarala boshlandi. Aslini olganda, bularning barchasi inson maʼnaviy olamining serqirraligi, unda turli-tuman jihatlar mavjudligidan dalolat beradi.