Baxil(lik) – biron-bir shaxsning oʻsishi, obroʻ-eʼtibori oshishi, yutugʻi va isteʼdodini ichichidan koʻra olmaslikni ifodalovchi tushuncha. Baxil(lik) shaxsiyatparast, xudbin va koʻngli qora kishilarga xos xususiyat boʻlib, odamlar oʻrtasidagi ijtimoiy-axloqiy munosabatlarga salbiy taʼsir qiladi, ularni buzadi, jamiyatdagi insonparvarlik va adolatga putur yetkazadi, jaholatni kuchaytiradi. Baxil kishilar boshqalarning baxtsizligi, notinchligi, muvaffaqiyatsizligidan mamnun boʻladi. Baxillik xalq ogʻzaki ijodi namunalari – hikoya, ertak va dostonlarda ham eng yaramas odat sifatida tasvirlangan. Qurʼoni Karim va hadislarda baxillik harom ishlar va yaramas xulqqa yetaklovchi illat sifatida qoralangan.

Baxil maʼnaviyati kemtik, birovga hech narsani ravo koʻrmaydigan, qizgʻanchiq, xasis kabi iboralar bilan maʼnodoshdir. Hadisi sharifda bayon etilishicha, “Odamlarning eng yomoni oʻz ahliga baxillik va qizgʻanchiqlik qiladiganidir”. Baxil kishi oʻz xulqi bilan Vatanning gullab-yashnashiga, jamiyatning boyishiga, uning maʼnaviy taraqqiyotiga toʻgʻanoq boʻladi. Baxillikning asosida insonning oʻzini boshqalar bilan taqqoslashi yotadi. Agar biror kimsa oʻzini muttasil “Men oʻzgalardan koʻra aqlliroqman”, “Men doimo haqman” deb oʻylasa, u holda oʻzidan aqlli, baxtli odamlarni koʻrganda hasadi kelib, ularga nisbatan baxilligi oshadi.

Baxillik hasad hissi asosida yuzaga keladi va doimo u bilan yonma-yon yuradi. Hasad bu amalga oshmagan baxillikdir. Baxillik esa koʻngildagi mavjud hasadni amalga chiqarishdir. Oʻzgalarning yutugʻini koʻrolmaslik oqibatidagi baxil odamlarning yangi marralarni zabt etishiga toʻgʻanoq boʻladi, yaʼni baxil kimsa oʻzi ham yangilikka intilmaydi, boshqalarning ham faol boʻlishiga yoʻl qoʻymaydi. Agar chinakam erkinlik insonning oʻz-oʻzini boshqarishi bilan belgilansa, koʻnglida hissiyotlar ustun turadigan va xulqi hislari orqali boshqariladigan odam hech qachon ozod va erkin boʻla olmaydi. Faqat oʻzi va oʻz xulqini boshqarish qobiliyati orqaligina inson haqiqiy erkinlikka va farovon hayotga erishishi mumkin.