Ўдаға деган сўзга халқ оғзаки ижоди намуналарида дуч келамиз. Адабиётшунос Тўра Нафасовнинг таъкидлашича, ўдаға сўзи қадимда “бошлиқ”, “сардор”, “бек” маъноларини англатган ва ҳозир ҳам мамлакатимизнинг жанубий ҳудудларида бу сўз шу маънода ишлатилади. Момолар “бек болам” деган маънода:

Алла, жоним, ўдаға,

Ўзим бўлай садаға,

деб алла айтганлар.

Эҳтимол, ўдағайламоқ деган феъл ҳам шу ўдаға сўзидан келиб чиққандир. Чунки ўдағайлаш ҳолатида бошлиққа хос жиҳат бор.

Қўшимча қилиб шуни айтиш мумкинки, ўдағайлаш сўзининг илдизи дўқлаш, дўғлаш сўзига ҳам яқиндай туюлади. Ўдаға сўзининг ўтоға шакли ҳам бор.

“Навоий асарлари луғати”да ўтоға сўзи бошга тақиладиган жиға маъносида изоҳланган. Жиға ҳамманинг ҳам бош кийимига тақилавермаган. Бу нарса укпар ва қимматбаҳо тошлар билан безатилган зийнат буюми саналган. “Тилла жиға ярашади бошига” деган мисрадан ҳам жиғани беклар, куёвлар таққанини билса бўлади. Шунинг учун Навоийдаги жиға маъносидаги ўтоға сўзининг бошлиқ, бек маъносидаги ўдаға сўзига яқинлигини илғаш мумкин. “Садди Искандарий” достонида келган қуйидаги мисралар ҳам ўтоғани бошига сардорлар, беклар таққанини далиллайди:

Дубулғо бўлуб тўппи янглиғ бори,

Ўтоға бош узра сориғ қуш пари.

Эшқобил ШУКУР

“Бобосўз изидан” китобидан.