Отам томорқамизнинг четларига тўлдириб тол экарди. Тол жуда чиройли дарахт. Айниқса, баҳорда барглаган пайтларида у янада кўркамлашади. Барглари ингичка ва узун, ўзгача ярқираб яшилланади. Новдаси жуда чиройли. Қомати тик. Сояси роҳатбахш. Бу дарахтнинг қоратол, самбиттол, мажнунтол деган турлари бор. Сувни яхши кўргани учун сув бўйига экилади.

Маҳмуд Кошғарий изоҳига кўра, тол сўзи аслида “ҳўл новда” деган маънони англатар экан. Бу сўз “Қутадғу билиг”да дал шаклида келган. Толнинг новдаси доим серсув, ҳўл, шунинг учунми, ерга қадасангиз бўлди, томир олиб, барг чиқариб кетаверади. Тол деганда биз фақат тол дарахтини тушунамиз. Кошғарийнинг айтишича, қадимда нозик ва хушқомат канизакларни ҳам тол деб атаганлар. Бундай дейишларига уларнинг қоматларини нозик ва чиройли толга ўхшатиш сабаб бўлган.

“Ўзбек тилининг изоҳли луғати”да тол сўзининг “узун” ва “ингичка” маънолари борлиги ҳам айтиб ўтилган. Сочларим толим-толим деган иборадаги толим сўзи ингичка ва узун мазмунидаги тол сўзига бориб тақалади.

Эшқобил ШУКУР

“Бобосўз изидан” китобидан.