Психологизм


Сақлаш
16:10 / 05.10.2023 0 448

Психологизм XX аср охирларида Ғарб социологиясида вужудга келган оқим. Эмпириокритицизм тарафдорларининг таъкидлашича, психологиянинг, шунингдек бошқа барча фанларнинг ҳам объекти маълум усуллар орқали билиб олинган сезгилар ва сезгилар мажмуаларидан иборат. Психологизмнинг таниқли вакиллари: Г.Тард, Ч.Кули, Ж.Мид, У.Мак-Дугаллар неофрейдизм, структуравий функционал мактаб каби оқим вакиллари ижтимоий муносабатлар ва ижтимоий тузилма моҳиятини психик фактлар асосида тушунтиришга ҳаракат қилади. Психологизмнинг дастлабки ибтидоий шаклларида ирсий омилларнинг роли ҳаддан ташқари бўрттирилади, ижтимоий хулқ-атворнинг гўё инсон психикасига азалдан хос бўлган жинсий мойиллик, ваҳшийлик, эффективлик, ўлимга мойиллик ва ҳоказо билан боғлиқлиги таъкидланади. Психологизм вакиллари шахс хусусиятлари ёки миллий характерини урушлар, ирқий ва синфий конфликтлар сингари ижтимоий ҳодисалар билан боғлашга интилади. Кейинчалик улар ирсий ғоялардан воз кечиб, жамият, ижтимоий тизим ва ташкилот сингари ижтимоий ҳодисаларнинг реал мавжудлигини инкор этиш йўлидан боради.

 

Психологизм тарафдорлари кишиларнинг бевосита ўзаро таъсирини таҳлил қилиш доирасидан ташқарига чиқмайди, кўпроқ «бевосита кузатиладиган хулқ-атвор» тушунчаси билан чекланади. Психологизм таҳлил услублари кичик ижтимоий гуруҳ ва жамоаларни ўрганишда муҳим аҳамиятга эга. Ҳозирги замон Ғарб социологиясида психологизмнинг бирёқлама тамойилларини бартараф этишга уринишлар кўзга ташланмоқда. Т.Парсонснинг тузилмавий функционал таҳлил назарияси бунга мисол бўлиши мумкин. Психологизм Дюркгеймнинг «социологизм»и, М.Вебернинг «институционализм»и таъсирида жиддий ўзгаришларга учраб, ҳозирги вақтга келиб психологизм социологиядаги методологик принцип сифатида намоён бўлмоқда. Бинобарин, мазкур ёндашув шахс маънавияти, ахлоқий хатти-ҳаракатларига ички руҳий омиллар таъсирини ўрганишда қўлланиши мумкин.

Изоҳ йўқ

Изоҳ қолдириш

Сўнгги қўйилган

Барчаси

Биласизми?

17:03 / 12.03.2025 0 150
Туркистондаги қадимий аёллар байрами

Биласизми?

10:03 / 03.03.2025 0 129
“Қозонди” феълидаги “қозон” ҳақида

Биласизми?

10:03 / 03.03.2025 0 164
Маржумакдан шўрва қилиб бўладими?

Биласизми?

15:02 / 28.02.2025 0 141
Маймунжон, парманчак ва болдирғон

Биласизми?

14:02 / 28.02.2025 0 126
Хўжайин бўлолмаган хўжағат



Кўп ўқилган

Барчаси

Қомус

15:04 / 19.04.2023 0 9181
Жадидчилик

Қатра

20:08 / 18.08.2022 15 5309
Илк ватан

Қатра

01:01 / 10.01.2022 7 4900
Бир қоп ун

Қатра

17:08 / 21.08.2022 6 4332
Тинчлик

Қомус

22:08 / 04.08.2023 0 4163
Миллий урф-одатлар

Қатра

01:01 / 18.01.2022 2 3558
Ўқиш пули

Бир куни...

03:12 / 09.12.2021 3 3141
Ҳар нарса ҳам кўринганидек эмас

//