
Интуитивизм (лотинча intuitio – диққат билан кузатмоқ) – моддий ва маънавий борлиқни, тажриба ва тафаккурга таянмаган ҳолда фақат интуиция ёрдамида билиш мумкин, деб даъво қилувчи фалсафий оқим. Интуитивизм онгни ижтимоий амалиёт ва тафаккурга алоқаси бўлмаган алоҳида бир хусусият, деб ҳисоблайди. Интуитивизм асосчилари Афлотун, Демокрит, XIX асрдан бошлаб Гегель, Фейербах, З.Фрейд, Ф.Шеллинг, Э.Гартман, XX асрда эса А.Бергсон, Э.Гуссерль ва бошқалардир. Интуитивизм тарафдорлари уни мутлақ қимматга, ўзгармас моҳиятга эга, деб талқин этади. Уларнинг назарида, умумий ахлоқий тушунчалар ўз-ўзидан, исботсиз қабул қилинадиган, интуиция орқали англанадиган ҳолатдир. XX асрда интуитивизм иррационализмнинг бир тури сифатида юзага келди.
Интуитивизм асосан икки шаклда намоён бўлган: 1) интеллектуалликка қарши шаклда, яъни интуиция ва интеллектни қарама-қарши қўйиш; 2) интуиция ва интеллектни бирлаштириш (Н.О.Лосский, С.Л.Франк, Е.Н.Трубецкой, француз неотомистлари Э.Жильсон, Маритен, маълум даражада Э.Гуссерль ва феноменология мактаби вакиллари: М.Шиллер, Н.Гартман ва бошқалар). А.Бергсон таълимотига кўра, интуиция ва мантиқий тафаккур бирбирига зид, чунки интуиция субъект билан объектнинг қўшилиши натижасида уларнинг ўртасидаги зиддиятнинг ечилиши, бартараф этилишидан келиб чиқади. Экзистенциализм (Марсель) тарафдорларининг фикрига кўра, интуиция ҳиссиёт дунёсини тарк этиб, маънавий соҳанинг (диний, мистик) «тажриба»сига асосланади. Интуитивизм ғоялари дастлаб XVII–XVIII асрларда неоплатончиларнинг (Р.Прайс, Р.Кэдворт, С.Кларк) Кембридж мактаби томонидан системалаштирилди. Сўнгра ушбу таълимот Европа ва АҚШда кенг тарқалади. Интуитивизм бир гуруҳ ахлоқшунослар томонидан ривожлантирилган. Уларнинг фикрича, энг умумий ахлоқий тушунчалар (масалан, яхшилик ва ёмонлик) «нодир» характерга эга бўлиб, уларга ҳеч қандай бошқа сифатни нисбат бериб бўлмайди, ҳаттоки улар тўғрисида шубҳаланиш ҳам мумкин эмас, чунки улар «ўз-ўзидан маълум» тушунчалар деб ҳисобланади. Ушбу таълимотга кўра, ахлоқий тушунчалар мутлақ характерга эга бўлиб, фан ва ижтимоий ҳаёт томонидан исбот қилиниши талаб этилмайди.
Биласизми?
Биласизми?
Биласизми?
Биласизми?
Биласизми?
Биласизми?
Қомус
Қатра
Қатра
Биласизми?
Қатра
Қомус
Қатра
Бир куни...
//
Изоҳ йўқ