Интизом


Сақлаш
20:06 / 22.06.2023 0 940

Интизом – қатъий тартиб ва қоидалар асосида изчил ҳаракатни англатадиган тушунча. Интизомлилик – интизомни маҳкам тутувчи, унга амал қилувчи, бўйсунувчи, тартибли шахсга хос хусусият. «Ўзбек тилининг изоҳли луғати»да «Интизом» сўзига бундай изоҳ берилган: «тартиб, тартибли тузилиш, изчиллик. Жамиятнинг ёки маълум жамоа аъзоларининг амал қилиши, бўйсуниши лозим бўлган қатъий тартиб, қоида. (Масалан, ҳарбий интизом, меҳнат интизоми.) «Интизомли лашкар енгилмас» деган мақолда ҳарбий интизомнинг қанчалик муҳимлиги қисқа ва оддий баён этилган. Интизом бўлмаса яхши қуролланган, кўп сонли қўшин ҳам интизомли, озроқ сонли лашкардан енгилиши мумкин, тарихда бунга мисоллар кўп. Луғатда интизомга берилган таърифлардан бири «изчиллик»дир. Унга кўра интизом изчил, узлуксиз, мунтазам бўлмоғи керак, шундагина у яхши самара беради. Қатъий интизомга ёшликдан ўргатилса, бола катта бўлганида ҳам интизомли бўлади. Интизом инсон фаолиятининг барча турларида албатта бўлмоғи зарур. Интизом бўлмаган оила, жамоа ва корхона, муассасада иш унумдорлиги ва сифати паст бўлади. Интизом бўлмаган жойда парокандалик вужудга келади, усиз ҳеч қандай тадбирни амалга ошириб бўлмайди.

 

Интизом турлича бўлиши мумкин. Катта корхоналарда ички интизом қоидалари ишлаб чиқилиб, жамоа томонидан тасдиқланганидан кейин унга риоя қилиш ҳамма учун мажбурийдир. Айниқса, технологик жараёнда интизомли бўлиш ғоят зарур. Масалан, автомобиллар ишлаб чиқарадиган саноат корхонасида технологик интизомга риоя қилинмаса, автомобиль сифатини таъминлаб бўлмайди, корхона тўла қувват билан ишлашга ожизлик қилиб қолади. Инсон ҳуқуқларининг таъминланишига тўсқинлик қилмайдиган, инсоннинг инсонлик шарафига зид талаблар қўймайдиган интизом қоидалари бажарилганида ишчи ёлловчига ҳам, ишга ёлланувчига ҳам қулай шароит вужудга келади. Интизомли одам вақтдан тўғри фойдаланади, ўз вақтини тўғри тақсимлайди ва мақсадига эришади. Интизомли одам сабр-қаноатли бўлади, у нафақат ўзининг, балки бошқаларнинг ҳам вақтини тежайди. Интизомли одам аҳдига вафо қилади. Интизомнинг ўзи ҳам қайсидир маънода одамни тарбиялайди. Масалан, аксарият ҳолларда интизомли ўқувчи ёки талаба дарсларни яхши ўзлаштиради, чунки у ўзини назорат қилишни, диққат-эътиборини жамлашни билади. Ҳозирги илмий-техникавий тараққиёт интизом масаласига ниҳоятда катта эътибор қаратишни тақозо этади. Интизом бўлмаса, транспортдан фойдаланиш қандай ҳалокатларни келтириб чиқарган бўлар эди. Интизом тилимиздаги тартиб, қоида каби сўзлар билан муайян ҳолатларда маънодош бўлиб келади. Мумтоз адабиётимизда низом сўзи ҳам интизом маъносида қўлланганини кузатиш мумкин. Масалан: «Дунёга келган пайғамбарларнинг ҳар бирлари дин ва шариатларини тартиб ва низом ила юритмишлар. Хусусан, ислом дини мукаммал равишда тартиб ва низомга риоя қилишдир». Абдулла Авлоний айтганидек, Давлатнинг кони манбаи, тартиб-интизом, // Сарватни пойдори эрур иқтисоди том.// Муҳтожлиғ юзини кўрар деб гумон қилманг, // Тартиб бирла юрса, кишининг иши мудом.

Изоҳ йўқ

Изоҳ қолдириш

Сўнгги қўйилган

Барчаси

Биласизми?

17:03 / 12.03.2025 0 155
Туркистондаги қадимий аёллар байрами

Биласизми?

10:03 / 03.03.2025 0 131
“Қозонди” феълидаги “қозон” ҳақида

Биласизми?

10:03 / 03.03.2025 0 172
Маржумакдан шўрва қилиб бўладими?

Биласизми?

15:02 / 28.02.2025 0 146
Маймунжон, парманчак ва болдирғон

Биласизми?

14:02 / 28.02.2025 0 128
Хўжайин бўлолмаган хўжағат



Кўп ўқилган

Барчаси

Қомус

15:04 / 19.04.2023 0 9207
Жадидчилик

Қатра

20:08 / 18.08.2022 15 5313
Илк ватан

Қатра

01:01 / 10.01.2022 7 4902
Бир қоп ун

Қатра

17:08 / 21.08.2022 6 4333
Тинчлик

Қомус

22:08 / 04.08.2023 0 4194
Миллий урф-одатлар

Қатра

01:01 / 18.01.2022 2 3559
Ўқиш пули

Бир куни...

03:12 / 09.12.2021 3 3142
Ҳар нарса ҳам кўринганидек эмас

//