Идрок


Сақлаш
16:06 / 14.06.2023 0 1593

Идрок (арабча ақл воситасида билиш, қабул қилиш) – ақл асосидаги мураккаб билиш жараёни, руҳий-интеллектуал қобилият. Тафаккур – фикрлаш, таҳлил этиш орқали билиш бўлса, идрок нарса-ҳодисаларнинг хосса ва хусусиятларини умумлаштириш орқали билишдир. Идрок этиш жараёни қисқа ёки узоқ муддатли бўлиши мумкин. Апперцепция ҳодисаси туфайли одамлар ўз идрокининг мазмуни билан бир-биридан муайян даражада фарқ қилади. Яъни, улар айнан бир нарсани, ўз билим савияси, маслаги, позицияси, дунёқараши, ижтимоий келиб чиқишига қараб, турлича идрок қилади ёки акс эттиради. Масалан, «илдиз» тушунчасини биологлар ўсимликларнинг моддий асоси, математиклар илдиз остидаги сонлар, шифокорлар эса тишнинг илдизи, социологлар қариндош-уруғчилик, умумий ижтимоий омиллар тарзида идрок этади ва қўллайди. Апперцепция барқарор ва беқарор апперцепцияга ажратилади. Барқарор апперцепция шахснинг дунёқараши, қатъий маслаги, идеали, позицияси, мотивацияси, қизиқиши, билим савияси, маданий даражаси, хулқ-атвори, маънавияти ва касбий тайёргарлигига боғлиқ ўта мураккаб ҳодисадир. Беқарор апперцепция эса шахснинг идрок қилиш жараёнидаги эмоционал ҳолати, яъни унинг кайфияти, ғайрат-шижоати, ҳис-туйғуларида ўз ифодасини топади. Идрок вақт (замон), ҳаракат, фазо (макон) ёрдамида атроф-муҳит, биосфера ва ижтимоий турмушнинг моҳиятига дахлдор ахборотларни қабул қилиб туради. Нарса ва ҳодисаларнинг яшаш шакли, узлуксиз ҳаракатда бўлиши, муайян объектив вақт бирлигида ҳукм суриши инсон онгида бевосита акс этади.

 

Идрок этиш жараёнида унинг феноменлари (юнонча phainomenen – ноёб, ғайриодатий ҳолат) ҳодисаларни акс эттиришда иштирок этади, масалан: 1) галлюцинация (лотинча hallycinatio – алаҳлаш, босинқираш, сароб, яъни йўқ нарсаларнинг кўзга кўриниши, эшитилиши, сезилиши); 2) иллюзия (лотинча illysio – хато, адашиш, янглишиш); 3) аттракция (французча аttraction – ўзига тортиш, маҳлиё этиш, жалб қилиш); 4) яққол кўриниш (русча ясновидение – олдиндан яққол кўриш, ғойибдан аниқ хабар олиш) кабилар шулар жумласидандир. Идрокнинг предметлилиги, яхлитлиги, аниқ таркибий тузилмага эга экани (структуравийлиги), константлиги (ўзгармаслиги), англанганлиги, танловчанлиги унинг энг муҳим хусусиятларидир. Идрок муайян турларга, босқичларга (перцепция, апперцепция, антиципация – олдиндан пайқаш; рефлексия – тушуниш, англаш; субсенсор, субцептив, сенсомотор ва ҳоказо), қонуниятларга, механизмларга эга бўлган билиш жараёнидир.

Изоҳ йўқ

Изоҳ қолдириш

Сўнгги қўйилган

Барчаси

Биласизми?

17:03 / 12.03.2025 0 155
Туркистондаги қадимий аёллар байрами

Биласизми?

10:03 / 03.03.2025 0 131
“Қозонди” феълидаги “қозон” ҳақида

Биласизми?

10:03 / 03.03.2025 0 172
Маржумакдан шўрва қилиб бўладими?

Биласизми?

15:02 / 28.02.2025 0 146
Маймунжон, парманчак ва болдирғон

Биласизми?

14:02 / 28.02.2025 0 128
Хўжайин бўлолмаган хўжағат



Кўп ўқилган

Барчаси

Қомус

15:04 / 19.04.2023 0 9207
Жадидчилик

Қатра

20:08 / 18.08.2022 15 5313
Илк ватан

Қатра

01:01 / 10.01.2022 7 4902
Бир қоп ун

Қатра

17:08 / 21.08.2022 6 4333
Тинчлик

Қомус

22:08 / 04.08.2023 0 4194
Миллий урф-одатлар

Қатра

01:01 / 18.01.2022 2 3559
Ўқиш пули

Бир куни...

03:12 / 09.12.2021 3 3142
Ҳар нарса ҳам кўринганидек эмас

//