Деизм


Сақлаш
17:05 / 30.05.2023 0 813

Деизм (лотинча deus – худо) – маърифатчилик даврида вужудга келган диний-фалсафий таълимот. Асосчиси – лорд Чербер. Унга кўра, Худо оламни яратиб, унда иштирок этмайди ва воқеа-ҳодисаларнинг қонуний жараёнига аралашмайди. Деизм инсон ва Худо ўртасидаги доимий алоқа мавжудлиги ҳақидаги тасаввурга асосланган деизм, Худони табиат билан айнанлаштирувчи пантеизм ва Худонинг мавжудлигини инкор қилувчи атеизмга (даҳрийлик) қарама-қарши туради. Деизм табиатни ёки ақлни чеклаш ғоясини илгари суради. Деистлар таълимотига кўра, дин ҳамма одамлар учун умумийдир. Бу ғоя лорд Чербернинг «Ҳақиқат ҳақида трактат» асарида ўз ифодасини топган. Деизм таълимотини турли фалсафий йўналишлар вакиллари ёқлаб чиққан. XVII асрнинг биринчи ярми деизмнинг энг гуллаб-яшнаган даври ҳисобланади. Хусусан, христианликни фақат ахлоқий таълимот сифатида эътироф этган инглиз олимлари Ж.Толанд, А.Коллиз, М.Тиндал, А.Шефтсбери, Г.Болингброк; америкалик олимлар Т.Жефферсон, Б.Франклин, И.Алленлар деист бўлган. Францияда Деизм ғояларини Вольтер, Руссо каби файласуфлар ёқлаб чиққан. Германияда деизм фалсафий рационализм негизида ривож топади (Лейбниц, Лессинг). Деизм ғоялари Кантнинг «Дин фақат ақл доирасида» асарида илгари сурилган. Ҳозирги замон фалсафасида деизм жиддий аҳамиятга эга эмас.

Изоҳ йўқ

Изоҳ қолдириш

Сўнгги қўйилган

Барчаси

Бир куни...

17:11 / 10.11.2025 0 211
Кўрпача

Ҳикмат

12:11 / 07.11.2025 0 195
Қаҳрамон

Қатра

11:09 / 17.09.2025 0 331
Қаҳрамон



Кўп ўқилган

Барчаси

Қомус

15:04 / 19.04.2023 0 15163
Жадидчилик

Қатра

20:08 / 18.08.2022 15 6376
Илк ватан

Қомус

22:08 / 04.08.2023 0 6174
Миллий урф-одатлар

Қатра

01:01 / 10.01.2022 7 5676
Бир қоп ун

Қатра

17:08 / 21.08.2022 6 5121
Тинчлик

Қомус

15:04 / 18.04.2023 0 4828
Радикализм

Қомус

16:12 / 25.12.2023 0 4231
Ўзбекистон тарихи

//