Ботин (арабча яширин) – асосий фалсафий тушунчалардан бири бўлиб, муайян нарса, воқеа-ҳодиса, жараённинг ички мазмун-моҳияти деганидир. Ботин зоҳирнинг зидди, ичкининг муқобилидир. Ботин зоҳир каби Аллоҳнинг исмларидан бири бўлиб, ушбу маънода у барча сиру асрор ва яширин нарсаларнинг билгувчиси, барчанинг ваҳму тасаввуридан яшириндир, ҳеч бир кўз уни кўришга ва ҳеч қандай ваҳму хаёл уни қамраб олишга қодир эмас. Ботин аҳли илоҳий сиру асрордан воқиф бўлган орифлардир. Ботин илми (илмул ботин): ботиншунослик, инсон қалбининг аҳволини билиб олиш – «тахлия»дан иборат. Ушбу илмни тариқат, ҳақиқат ва тасаввуф илми деб ҳам атайдилар. Тахлия, яъни бўшатмоқ, тасаввуф ва фалсафа атамаси сифатида ботинни (ички дунёни) ёмон ахлоқ ва ёвуз хислатлардан бўшатиб, тангридан бандани узоқлаштирувчи нарсалардан ўзини тийишни англатади. Ботин баъзи ҳолларда ақлнинг амалий кучига ишонч, ақл билан нарса-ҳодисаларнинг асл мазмунини англаб олишни англатади. Баъзи кишилар назарида ҳар бир зоҳирнинг ботини бор, оламнинг зоҳирий (юзаки) маъносини эмас, балки ботиний, яъни ички маъносини англаб олиш лозим. Инсон ташқи томондан қандай кўринишидан қатъи назар, унинг ботиний ҳиссиёти, қалби, кўнгли ниҳоятда нозик ва маънавий жиҳатдан бой бўлиши, ва аксинча, сиртдан қараганда, кам-кўстсиз, салобатли кўринган киши ҳиссиётсиз, қалби кўр бўлиши ҳам мумкин. Ботин инсонга бахш этилган неъмат, у буюк кишиларнинг зоҳирий фаолиятида ёрқин ифодасини топган.