Россиялик файласуф ва тарғиботчи, «Рус дунёси» ғоясининг асосий мафкурачиси Александр Дугин «дунёнинг янги модели» тўғрисида берган интервьюсида Ўзбекистон ва Марказий Осиё мамлакатлари суверенитетини шубҳа остига олиб, уларни Россия «назоратга олиши керак» дея таъкидлади. Дугин «уч қутбли дунё» шаклланаётганини, Россия бу тизимда асосий куч марказига айланиши ва бу мамлакатларни назоратга олиши кераклигини таъкидлайди. Ушбу чиқиш ўзбек жамоатчилигини ғазабини қўзғаш билан бирга, унинг ортида турган моҳиятни ўйлаб кўришга ундади. Ижтимоий тармоқларда турли фикрлар, мулоҳазалар билдирилди. Ойина.уз ўзбек зиёлиларининг бу борада тармоқда айтилмаган фикрларини тақдим қилади.

Эшқобил Шукур, Ўзбекистонда хизмат кўрсатган маданият ходими, шоир:

Бундан 3-4 кун аввал журналист Соловёвнинг фитна мағзавасига ботган фасодларига қарши қуйидаги фикрларимни ёзган эдим: Кремл тарғиботчиси Владимир Соловёвнинг Марказий Осиё давлатлари ва Арманистонга қарши гапирган гаплари шармандаликдан бошқа нарса эмас. Тағин бу кишим ўзларини зиёли санайдилар, хунукдан-хунук ёқимсиз кибр билан гўё дунёни яратиб қўйгандай гапирадилар. Бу зиёлилик эмас, виждонсизликдир. Бу кимсанинг бутун бошли халқлар ва мустақил давлатлар устидан бундай гапиришга қандай ҳаққи бор? Унинг “Халқаро ҳуқуқлар ва меъёрларга тупуриш керак” деган гапининг ўзи фақат фашизмга хос ундовдир. Марказий Осиё ва Арманистонда ҳарбий операциялар ўтказиш ҳақида оғзингиздан тупук сачратиб нутқ ирод қилгандан кўра, ўз номусингизни ўйласангиз яхши бўларди...

Шу ўринда Россия кинематографлари томонидан суратга олинган “Сергей Есенин” филмида Есенин тилидан айтилган бир гапни эслатиб ўтмоқ жоиз. Бу шундай: “Мен Россияни улуғлаб куйлайман, сизлар эса уни шарманда қиласизлар!”. Сизнинг Марказий Осиё халқларига қарата қилган тажовузкорона, разилона гапларингизнинг оқибати ҳам шу. Бу халқлар ҳарбий операциялар натижасида вайрон бўлиб, қонга ботса, сиз учун байрамми, тақсир? Ҳар куни телевизорга чиқиб олиб, сотадиган сафсатангиздан мақсад қон ва зўравонликми? Лев Толстой айтганидай, Халқнинг гурзисидан, қарғишидан қўрқинг, Владирмирвой”.

Соловёвнинг бу гапларининг бадбўй ҳавоси тарқалиб улгурмасдан энди Александр Дугин деган кимса ундан-да бадбўйроқ нафас билан кекириб саҳнага чиқдилар. Бу кишим ҳам ўзларини зиёли ва файласуф санайдилар. Оппоқ соқоли билан қора фикрларни илгари суришдан уялмайдилар. Йўқса, бу одам бутун бошли мустақил мамлакатлар мустақиллиги, миллатлар эркинлигига нисбатан бундай гапларни гапирмасди. Ўзбекистон, Қозоғистон, Қирғизистон, Тожикистон, Озарбайжон халқлари учун энг азиз бўлган туйғу бу мустақилликдир, озодликдир. Бошқа халқларнинг энг азиз туйғусига нисбатан бундай тажовузкорона гапириш файласуфлик эмас, аблаҳликдир.

Бу кимсалар яна бир нарсани унутмасинлар. Бизнинг одамларимизда номусга йўғрилган бир қараш бор: Бировнинг Ватанига кўз олайтиришни, унинг севган ёрига, онасига кўз олайтириш билан баробар деб ҳисоблайдилар. Бизда ўзини ҳурмат қилган ҳар бир эр киши шуни яхши биладики, Ватан масаласи оқ сут бериб боққан онангнинг, никоҳингдаги аёлингнинг, бўй етиб келаётган қизингнинг номуси, шаъни билан тенг! Бу қутлуғ бисотларнинг ҳали биз учун қиммати тушган эмас! Биз учун Ватан бу номусдир. Дугин юқорида беписандлик билан тилга олган халқларнинг кучи ҳам, қудрати ҳам шунда. Бу кучга ядро қуроллари ҳам қарши туролмайди. Чунки, номус Худонинг қуролидир. Имонли бандаларига берган қуроли. Дугин дегани номус туйғусининг қудрати ҳақида тасаввурга эга эмас, шекилли.

Анвар БЎРОНОВ, Ёзувчилар уюшмаси аъзоси:

Россиялик мафкурачи Александр Дугиннинг Ўзбекистон мустақиллиги ва суверенитетини шубҳа остига олувчи фикрини кўрдим. Ижтимоий тармоқлардаги раддияларни ҳам кузатдим. Ўзбекистон жамоатчилиги ва экспертлари Дугиннинг фикрларини мустақил давлатнинг ички ишларига аралашиш ва халқаро ҳуқуқ меъёрларини бузиш деб баҳоламоқда.

Шу ўринда ўз фикрларимни баён қилсам. Аввало, Александр Дугин ким, деган саволга жавоб берсак. Ўрганиб кўрсам, бу жаноб бирон институтда ҳам ёлчитиб ўқимаган, 1979 йилда Авиация институтига кириб, иккинчи курсдан ҳайдалган экан. Кейин антисовет тўгаракларга қатнашиб, ишламай юрган. Ҳатто, неофашистик ҳаракатларга ҳам аъзо бўлган. Унинг бундай “ишёқмас ва текинхўр” бўлиб юриши жазосиз қолган, чунки у Совет генералининг ўғли бўлган.

Қайта қуриш бошлангач, турли ижтимоий-сиёсий ҳаракатларга аралашиб юрган. Ўзининг интерьвюсида айтишича, у 1991 йилгача Антисовет кайфиятида юриб, кейин афсус қилган ва фикридан қайтиб, чириб битган Совет Иттифоқини ҳимоя қила бошлаган эмиш. 1990 йилдан сиёсий фаоллиги ошган. Турли журналлар чоп этган. Сиёсий қарашларини матбуотда ёритиб борган. Ўша, “телба, телба, телба дунё...”да таниқли одамга айланган.

Машҳурликдан фойдаланиб, диссертация ёқлаган. Диссертация ёқлаш жараёнида Илмий кенгаш олий маълумот тўғрисидаги ҳужжат талаб қилганда, ўзи умрида бормаган Новочеркасск муҳандислик-мелиорация институтини сиртдан тугатгани тўғрисида дипломни тақдим қилган экан. Ана энди, Александр Дугиннинг фикрига жавоб берсак бўлади.

Ўзини фалсафа, сиёсатшунослик, социология фанлари доктори сифатида тақдим қилаётган бу одам аслида, қонунсизлик ҳукм сурган “90-йиллар”нинг зурриёти. Машҳурликка эришиш учун, ҳар ишга тайёр, ахлоқ тамойилларини бир тангага олмайдиган «шалтоқ оғиз»лардан бири. «Шалтоқ оғиз» дан эса аҳмоқ гап чиқади. Унинг гаплари сиёсий фитна бўлиб, халқнинг бирдамлиги ва давлат суверенитетига бўлган ишончини синашга қаратилади. Бундай фитналар олдин ҳам бўлган, бу ҳам охиргиси эмас. Менинг фикрим: Ўзбекистоннинг суверен давлат эканлиги муҳокама қилинмайдиган факт. Бир фитначининг гапи билан янги муҳокамаларга йўл очмаслик керак.

Қолаверса, Ўзбекистон ташқи сиёсати доимо мамлакат мустақиллиги, ҳудудий яхлитлиги ва миллий манфаатларини ҳимоя қилишга асосланган. Бу борадаги ишлар ҳам шарқона босиқлик билан дипломатик платформаларда ҳал этилиши керак.

Муҳаммад ҚУРОНОВ, Педагогика фанлари доктори, профессор:

Файласуф Дугиннинг мустақил давлатларнинг суверенитетига кўниб бўлмайди, деган гапини эшитган одамнинг қулоқлари билан кўзлари уришиб қолади: кўз — замонавий студияни, “смарт муҳит”ни кўради. Қулоқ эса — эски империал даъволарни эшитади.

Коса тагида нимкоса. Дугиннинг бу империал фикрлари остида нима бор? Босқинчилик ғоясини оқлаш ётибди. У ўзи билиб-билмай, Овертон ойинасини очяпти. Яъни бугун ёмон, дейиладиган нарсага аста-секин одамларни кўниктириб, қаршилигини сусайтиб, эртага ёвузликни ҳуқуққа айлантирмоқчи. Шунинг учун Дугиннинг гаплари бир “гапирувчи калла”нинг алаҳсирашлари эмас, халқаро тартибга, тинчликка мафкуравий ҳужум, деб қабул қилиниши керак.

Дугиннинг “БИЗ” дейишида гап кўп. Мана шу нуқтада адашмаслик керак. Буни идеологлар яхши билишади. Чунки Дугиннинг “Биз”и — бирор халқнинг, миллатнинг ёки давлатнинг иродаси эмас. Бу — ўз шахсий шовинистик ғоясини “Биз”ники қилиб кўрсатиш. Унга эргашувчи оломон ясашга интилиш.

Суверенитет – муҳокама мавзуси эмас. “Ёқади-ёқмайди” деб баҳоланадиган кўнгил иши ҳам эмас. Суверенитет бу – сўзсиз ҳурмат ва риоя қилиниши шарт бўлган халқаро меъёр. “Мустақил давлатларнинг суверенитетига кўниб бўлмайди” дейиш эса мана шу меъёрга қарши сиёсий-мафкуравий террор.

Мустақилликка қарши айтилаётган ҳар бир гап — аввал онгга, кейин жамиятга, кейин сиёсатга таъсир қилиш учун қилинган уриниш. Шунинг учун биз онг билан, маърифат билан, маданият билан, бирдамлик билан муносабат билдиришимиз керак. Хоҳ ўзаро гап, хоҳ пост, лоақал дизлайк билан. Лекин сукут билан эмас.

Дугин. Идеолог бўлсангиз, биларсиз, тарихда кўп фожиалар мастона империал чақириқлардан бошланган. Ўзингизни, сўзингизни йиғиштириб олинг.

Дўст халқларни, стратегик шерик давлатларни бир бирига қарши қайраманг.

Унутманг, азалдан Ватан мустақиллиги қон ва жон билан қозонилган. Ўзбекистон суверен давлат. Абадий мустақил давлат. Янги Ўзбекистон йўлидан қочинг. Халақит берманг.

Дилноза ЖАМОЛОВА, ФА Тарих институти директори ўринбосари:

Туркистон жадидчилик ҳаракатининг ёрқин вакили Абдулҳамид Чўлпон “Матбуот – кучлик бир давлатдур”, деганида ҳақ эди. Россиялик журналчи ва тарғиботчининг чиқишларини кўриб-эшитиб, Иброҳим Тоҳирийнинг “Бир халқнинг матбуоти ўшал халқнинг кўнглида ёширинғон, кўкрагида сақланган тилакларини, орзуларини энг очиқ суратда кўрсатадурган ойнасидур”, деб ёзгани бежиз эмас, деб ўйлаб қолдим. Кейинги кунларда Россия журналчилари навбатма – навбат ижтимоий тармоқларда чиқиб, Марказий Осиё ва Кавказ давлатларига нисбатан ҳурматсизлик ва менсимасликларини бемалол намойиш этмоқдалар.

Россиялик телебошловчи Владимир Соловёвнинг Арманистон ҳамда Марказий Осиё Россия учун Сурия ёки Венесуэладан кўра анча муҳим эканини таъкидлаб, уларни йўқотиш Москва учун “улкан муаммо” бўлиши, Россия ҳукуматини бу ҳудудларда ҳам Украинада бўлгани каби “махсус ҳарбий операция” ўтказишга чақириғидан ҳеч қанча вақт ўтмасдан ўзини “Рус дунёси” мафкурасининг асосий ғоявий илҳомчиларидан сановчи Александр Дугин Марказий Осиё ва Кавказ давлатларининг суверенитетини очиқчасига инкор этиб чиқди. Унинг чиқишида журналчилик одоби йўқлигидан ташқари халқаро ҳуқуқ нормаларини менсимаслиги ҳам яққол кўриниб турибди: “Суверен Арманистон, суверен Грузия, суверен Озарбайжон, суверен Қозоғистон, суверен Ўзбекистон, Тожикистон, Қирғизистон мавжудлигига рози бўлиб бўлмайди. Бу янги моделда ҳеч нарса суверен бўлиши мумкин эмас. Суверенитет тугади, миллий давлатлар ўтмишда қолди. Бу ахлат. Бунга рози бўлиб бўлмайди”. Шу ўринда қайд этиш керакки, Марказий Осиё ва Кавказ давлатларининг мустақиллиги у айтганидек, ахлат эмаслигини бутун дунё ҳамжамияти кўриб турди.

Унинг бу “алжирашлари” “сувга чўкаётган одам хасга бўлса ҳам ёпишиши” эканини таъкидлаган ҳолда, жуда кучли журналчи, тарғиботчи, файласуф бўлса, ғарбга қараб гапиришини, уларнинг Россияга қўллаётган санкцияларини муҳокама қилишини тавсия қиламан.

Фаррух ЖАББОРБЕК, “Тил ва адабиёт таълими” журнали бош муҳаррири:

Сиз яна нимани кутган эдингиз?

«Яхши боринг! Омадингизни берсин! Яна келинг, болаларни олиб…» дея қўл силтаб қолишлариними?.. Қайси қулдор қулларини осонгина озод қилиб юборар экан? (Шу таърифни тилга олиш ботади одамга, аммо ноилож ҳолимиз шу.) Тилла тухум туғиб турган товуқларидан шунчаки воз кечадиган аҳмоқ борми?!

Туркистонни босиб олган Чор Россияси 1917 йили тарих чиқиндихонасига улоқтирилди, лекин биз озод бўлдикми? Қизил империя ҳам тайёр луқмани қўлдан чиқаргиси келмади. Жиловни ўз қўлимизга олишга эса чоғимиз йўқ эди. Аср охиридаги парчаланиш пайти, эҳтимол, мустақилликни эълон қилиш нисбатан енгил кечгандир, бироқ ҳар бир жабҳада ва ҳар бир лаҳзада мустақилликни ҳимоя қилиш мушкул масала.

Мустақил бўлиш фақат мустамлакачидан эмас, бошқа томонлардан ҳам келадиган таҳдидларга тайёр туришни тақозо қилади. Собиқ оғалар бизнинг душманларимиз умумий демоқчи бўляптилар. Бироқ бугун жаҳонда дўстни ҳам, рақибни ҳам кўп векторли мураккаб комбинацияда тутиб турибгина хавфсиз яшаш мумкин. Давлатимиз ташқи сиёсати шунга асосланган, зотан. Бардавом бўлсин!

Россияда давлат тузуми ХХ асрнинг боши ва адоғида ўзгарди, мафкура эса ўша-ўшалигича қолди. Шунинг учун 34 йил давомида ярадор айиқнинг ингиллаши ва ириллашини кўп эшитдик. Бу биринчиси ҳам, охиргиси ҳам эмас. Лекин билиб бўладими, мабодо жон талвасасида ҳамла қилиб қолса, тумшуғига тушириш учун фақат Дукчи Эшон ҳассасининг кучи етмайди. Айиқ отадиган ўқ керак бўлади. Қуролли кучларимиздаги ислоҳотлар, айниқса, соҳанинг жамоатчиликка очилаётгани, ҳарбий қудратимиз ҳам унча-мунча намойиш этилаётгани халқимизга ишонч, кафолат ҳиссини бермоқда.

Энг аламлиси нима, биласизми? Отамзамонларда мана шундай вазиятда Президент муносабат билдирсагина, ҳаммамиз шимолга қараб хезланиб қолар эдик. Аслида юқоридан имдод кутиш касалини бизга мустамлакачилар юқтирган, ҳамон уларнинг фойдасига ишламоқда. Ҳозир ҳам ушбу рефлексдан қутулолганимиз йўқ. Ҳар тугул, кейинги йилларда мустақил фикр билдирувчи қатлам шаклланди, интернетда бўлса-да. Барибир кам бу, 38 миллионлик нуфусга эга халқ учун! Етовдаги зиёлилар, боғловдаги матбуот билан ташқи хуружларга қарши туриб бўлмаслигини ҳукуматимиз англаши керак.

Ихтиёрсиз итоат психологияси кучайиб кетса, худо кўрсатмасин, қуролсиз бўйсинувга олиб боради (Украинада шундан умид қилиб хомтама бўлишди лекин). Ҳар қандай ташқи агрессия ичкаридан қўлловга суянади. Шу боис реал хавфни фақат ҳукуматнинг ўзигина англаши кифоя қилмайди. Армияга ҳам қудрат берадиган омил халқнинг бирдамлигидир. Халқ эса аҳволини четдан келиб ҳеч ким яхшилаб бермаслиги, аксинча, ўзи сайлаган ҳукумат хизмати билан ҳаёти кундан-кунга яхшиланиб боришини ҳис этиб туриши шарт. Агар давлат ўз функциясини етарли даражада бажармаса, халқ барибир ташқи «қутқарувчи» излашини эътибордан соқит қилиб бўлмайди. Қисқаси, гап шимолликларда эмас, биз куч бўлсак, қўрч бўлсак, жипс бўлсак, қолгани «ерунда».

Хулосам ёқмадими? Сиз яна нимани кутган эдингиз?

Oyina.uz