Италиялик олимлар тушларнинг қандай пайдо бўлишини ўрганди. Маълум бўлишича, тушда мия ўтган кунларни шунчаки такрорлаб қўймайди. Аксинча, туш одамнинг бошидан кечирган воқеаларини, ҳис-туйғуларини ва характерини аралаштириб, бутунлай янги манзаралар яратади.

Тадқиқот қандай ўтказилган?

Италиянинг Лукка шаҳридаги ИМТ илғор тадқиқотлар мактаби олимлари 18 ёшдан 70 ёшгача бўлган 287 кишидан ёзиб олинган 3700 дан ортиқ туш ҳақидаги батафсил ҳикояларни таҳлил қилишди. Натижалар Communications Psychology журналида чоп этилди.

Мақолада ёзилишича, иштирокчилар кундалик юритиб, кун давомида бошларига келган воқеаларни ёзиб боришган. Уйғонгандан кейин эса кўрган тушларини батафсил тасвирлаб беришган.

Ушбу маълумотларни солиштириш шуни кўрсатдики, мия воқеликни ҳеч қачон айнан нусха кўчиргандек такрорламайди.

Масалан, иш, мактаб ёки касалхона каби кундалик ҳаётдаги таниш манзаралар тушларда деярли ҳар доим нотаниш жойлар ва бутунлай бошқа ҳаёт даврларидан олинган парчалар билан аралашиб кетади, яъни мия реал ҳаётдаги тажрибани орзулар, қўрқувлар ва келажакка бўлган умидлар билан бирлаштириб, ўзига хос «сунъий воқелик» яратади.

Сунъий интеллект ёрдам берди

Олимлар иштирокчилардан тўпланган катта ҳажмдаги матнни таҳлил қилиш учун нейрон тармоқларга асосланган махсус дастур(алгоритм)дан фойдаланишган. Бу дастур маълумотларни ўрганиб, туш мазмуни билан инсоннинг характер хусусиятлари орасида аниқ боғлиқлик борлигини аниқлаган.

Мисол учун:

▪️ Тез-тез хаёлга чўмиб, диққати тарқаладиган одамларнинг тушлари парча-парча ва ранг-баранг, тартибсиз бўлади;

▪️ Тушларга катта аҳамият бериб, улардан яширин маъно излайдиган одамларнинг тушлари эса ҳис-ҳаяжонга бой, реал ҳаётга ўхшаш ва жуда батафсил бўлар экан.

Стресс ҳам тушларга таъсир қилади

Олимлар Covid-19 пандемияси пайтида Италияда қаттиқ чекловлар (локдаун) даврида ёзиб олинган тушлар ҳақидаги маълумотларни кейинги йиллардаги маълумотлар билан солиштиришди. Натижа шуни кўрсатдики, тушлар одамнинг реал ҳаётидаги аҳволига мослашиб борган.

Масалан, чеклов даврида одамларнинг тушларида деворлар, тор ва ёпиқ жойлар, турли чегаралар тез-тез учраган. Вақт ўтиб, психика янги шароитга ўрганиб қолгач, бу хавотирли манзаралар тушлардан аста-секин йўқолиб борган.

Бу нима учун муҳим?

Олимларнинг фикрича, бу тадқиқот нейробиология(мия фаолиятини ўрганадиган фан)да янги имкониятлар очиши мумкин.

Олимлар эндиликда катта ҳажмдаги маълумотларни математик усуллар билан таҳлил қилиш орқали бошдан кечирилган тажрибани мия қандай қайта қилиб ишлашини, шунингдек, стресс ва ўзгаришларга мослашишда бу жараён инсон психикасига қандай ёрдам беришини чуқурроқ ўрганишни режалаштирмоқда.